میراث فرهنگی

کار، کار انگلیسی‌هاست!

علی چکاو: پس از گذشت حدود پنج ماه از آغاز این سریال و ربوده شدن چهارده مجسمه از سطح شهر تهران، هنوز این پرونده باز مانده است و این روند باعث شده است تا خبر فراخوان دوسالانه‌ی مجسمه‌های شهری که اخیراً از سوی شهرداری منتشر شده، بیشتر شبیه به یک شوخی باشد. دو‌سالانه‌ای که قرار است با دو موضوع آزاد و بخش ویژه با عنوان « انقلاب اسلامی»، از پانزدهم آبان ‌ماه سال جاری در نگارخانه‌ی برگ سازمان زیباسازی شهر تهران برگزار شود.

داستان تمدن جیرفت

ایرج ادیب‌زاده: دکتر مجید‏زاده به‌دعوت «انجمن توسعه و تجدد» در پاریس، در حضور گروهی از ایرانیان به یافته‏های مهم تمدن جیرفت اشاره کرد و با نشان دادن اسلاید‏هایی از ظروف سفالی و سنگی آن‏جا و هم‏چنین لوحه‏های کهن به‏دست آمده، به ارزیابی این تمدن بسیار کهن و باارزش پرداخت که هنوز راه درازی تا کشف همه‏ی آثار آن باقی است. پس از پایان این نشست، دکتر یوسف مجید‏زاده گفت‏وگویی ویژه را با رادیو زمانه انجام داده است.

«روزی می‌میرم و هیچ‌وقت نخواهند فهمید»

ایرج ادیب‌زاده: کامران دیبا در معماری معاصر ایران، نامی آشنا و معتبر است. از معماران صاحب سبک در معماری مدرن و برنامه‌ریز شهری و نقاش ایرانی است. از سازه‌های مشهور او در زمینه‌ی معماری، موزه‌ی هنرهای معاصر در تهران، پارک نیاوران و فرهنگ‌سرای آن، پارک شفق و دانشگاه جندی شاپور را می‌توان نام برد. طرح نیمه‌تمام شهر جدید شوشتر در خوزستان نیز برنده‌ی جایزه‌ی معماری بنیاد آقا خان شد.

از دولتی‌کردن چهارشنبه‌سوری تا تحریم مذهبی آن

سراج‌الدین میردامادی: در آستانه مراسم ملی و کهن ایرانی چهارشنبه‌سوری انتشار پاسخ آیت‌الله خامنه‌ای به استفتایی در این زمینه حرف و حدیث‌های زیادی را در محافل سیاسی و دینی داخل و خارج از ایران برانگیخت. رهبر جمهوری اسلامی این بار ترجیح داد در قامت یک مرجع تقلید دینی این سنت کهن را فاقد مبنای شرعی و مستلزم ضرر و فساد زیاد دانسته که به اعتقاد ایشان مناسب است از آن اجتناب شود.

میراث جامعه‌ی یهودی افغانستان

احمد قریشی: یک سال پیش از کودتای کمونیستی، کاوش‌های باستان‌شناسی در ولایت هرات وجود چهار کنیسای ملا آشور، غول، یوآو، و چهارمی بدون نام را مشخص ساخت. در نبود یهودیان، کنیسای ملا آشور به مدرسه‌ی ابتدایی، و کنیسای غول به‌نام مسجد حضرت بلال تبدیل شد که تاکنون با اندکی تغییر و با حفظ معماری گذشته مورد استفاده قرار می‌گیرد. اما کنیسای یوآو تاکنون بدون استفاده مانده است.

روند مأیوس‌کننده بازسازی ارگ بم

اردوان روزبه: ارگ بم، بزرگ‏ترین بنای خشتی ثبت شده جهان در میراث فرهنگی یونسکو است و عمری بالغ بر ۲۷۰۰ سال دارد. پس از زلزله‏ی بم بسیاری از فعالان و طرف‏داران میراث فرهنگی، از اقصی نقاط جهان برای بازسازی این بنا به بم آمدند. اما پس از شش سال، هنوز بازسازی این بنا به سرانجام نرسیده است و بزرگ‏ترین بنای خشتی و گلی جهان هنوز سامان نیافته است.

سانسور ادبی در دولت احمدی‌نژاد

امیدرضا محمودی: در آخرین روزهای دولت نهم، وقتی نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران در اردیبهشت ۱۳۸۸ به کار خود پایان می‌داد، غلامحسین الهام، سخن‌گوی دولت پشت تریبون قرار گرفت و اعلام کرد که در این سانسور دولتی نداریم. سکوت روند کاری وزارت ارشاد است، همان‌گونه که هیچ وقت در برگه‌های سربرگ‌دار وزارت‌خانه و در کاغذی که امضا داشته باشد به شما نمی‌گویند کتاب‌تان سانسور می‌شود، همان‌گونه هم رسماً خبر مکتوب توقیف آثار به نشرها داده نمی‌شود. فقط می‌گویند مجوز نمی‌دهیم، شفاهی، در حضور نماینده‌ی نشر یا مولف، یا تلفنی این خبر داده می‌شود. آقای الهام راست می‌گویند که سانسور دولتی وجود ندارد، چون چیزی که مکتوب نیست را نمی‌توان در هیچ دادگاهی ثابت کرد.

تخریب کتیبه هخامنشی در خارک

خبر تخریب یک کتیبه هخامنشی ابتدا در وبلاگ رضا مرادی غیاث‌آبادی، از پژوهشگران تاریخ ایران بازتاب داشت. او‌ می‌نویسد: «مهندس شهرام اسلامی، از جزیره خارک خبر داده که کتیبه میخی پارسی باستان، به‌دست اشخاص ناشناس و با پتک و تیشه نابود و منهدم شده است. شهرام اسلامی در چند ماه گذشته که از کشف کتیبه می‌گذرد، کوشش‌های فراوانی برای متقاعد کردن مسئولان محلی میراث فرهنگی در حفاظت یا انتقال اثر به موزه به عمل آورده بود، اما هیچگاه توجهی به خواست او نشد.»

حافظ سه سال پیش در آلمان بود

برایش توضیح دادم که حافظ، شاعر ایرانی است و 400 سال پیش از گوته می‌زیست. کمی هم از «دیوان غربی - شرقی» و رابطه‌ی گوته با حافظ گفتم. هر دو چنان هاج و واج به من نگاه می‌کردند که انگار دارم افسانه می‌بافم. آن خانم دوباره گفت: «ولی شنیدم که حافظ، سه سال پیش، از ایران به اینجا آمده بود.»

یادگار جنبش مشروطیت در تبریز ويرانه شد

خانه‌ی ستارخان در محله‌ی امیرخیزی تبریز را تخریب و بر ویرانه‌ی آن برج می‌سازند. این خانه مکانی‌ است که یازده‌ماه در دوره‌ی استبداد صغیر، حماسه‌ی بزرگ جنبش مشروطیت را نوشت. اکنون قسمتی از این خانه را تخریب کرده‌اند و باقی‌مانده‌ی عمارت را قرار است درهم کوبند. انتشار این خبر،‌ به موجی از اعتراض و انزجار شهروندان آذربایجانی و تبریزی نسبت به متولیان آثار فرهنگی و تاریخی منجر شده است.

پارکینگ بر مزار خطیب مشروطه

خیابان مخصوص، ضلع جنوب شرقی بیمارستان لقمان؛ این آدرس مزار بزرگ‌ترین اهالی قلم و سخن دوران مشروطه است. خانه‌ای مهجور و قدیمی که به سختی می‌توان باور کرد آرامگاه بنیانگذاران آزادی‌خواهی و مردم‌سالاری دوران معاصر باشد. اما قرار است همین بنای مهجور را هم در طرح توسعه‌ی بیمارستان لقمان، خراب کنند تا به فضای سبز و پارکینگ تبدیل شود!

طبیعت و میراث فرهنگی

پیوستگی میراث معماری و فرهنگی به طبیعت پیرامونشان ابعاد متفاوتی دارد. در بسیاری موارد، یک اثر تاریخی در پی پاسخ دادن به شرایط محیطی خود به وجود آمده و زندگی آن وابسته به محيط پیرامونش است. شاید همان‌طور که میراث طبیعی و فرهنگی به یکدیگر مرتبط هستند، بی‌توجهی و نابودی آنها نیز به هم مرتبط باشد.

سَرو ِروان

دیوان حافظ را بردارید و جایگاه سرو را در شعر او ببینید. در رباعیات خیام، مدام اشاره به تمثیل‌های گیاهی می‌شود. آمیختگی انسان و گیاه و خاک. سبزه‌ای که روزی عاشقی بوده و معشوقی که روزی کوزه‌ای خاک می‌شود.

تنگه بلاغی، توقف یا ادامه کاوش‌ها؟

اگرچه در مورد میزان آسیب‌هایی که در صورت آبگیری سد به پاسارگاد و ساختار معماری آن وارد می‌شود، بحث و اختلاف نظر در میان است، اما در مورد غرق شدن تنگه بلاغی هیچ‌کس شکی ندارد. با این حال باز هم اختلاف نظرهای فراوانی در مورد لزوم تدوام فعالیت‌های باستان‌شناسی در تنگه بلاغی وجود دارد.

پیچیدگی‌های پرونده سیوند

پیچیدگی پرونده سیوند از آنجاست که مطالعات مستقل، قانع کننده و مستندی در مورد تاثیرات آبگیری و آسیب‌های آن بر روی ساختارهای معماری صورت نگرفته و بیشتر حدس و گمان‌ها در این زمینه مطرح می‌شود.

تخریب میراث از آرامگاه داریوش تا حرم امامزادگان

آسیب‌های وارد به میراث متنوع و پیچیده هستند و به دورانی خاص محدود نمی‌شوند. دوران مختلف فرهنگ و معماری ایرانی از پیش اسلام تا قاجار و معاصر، قربانی تهدیدات انسانی بوده است.

تخریب میراث فرهنگی: عمدی یا از سر غفلت؟

اراده هماهنگ و از پیش تعیین شده‌ای برای آسیب رساندن به آثار وجود ندارد و دلیل تخریب را باید در چند عامل دیگر جست‌وجو کرد. یکی از مهم‌ترین آنها ناهماهنگی سازمان‌های مختلف با یکدیگر است.

آناهیتا ایزدبانوی نگهبان آب‌ها و باورها و عشق و باروری

از نقش برجسته‌های مهم آناهیتا در ایران می‌شود به تصویر او در نقش رستم و همچنین تاق بستان در کرمانشاه اشاره کرد. در نقش برجسته تاق بستان، خسرو پرویز پادشاه ساسانی در میان اهورامزدا و آناهیتا ایستاده است.

نمایشگاه هنر ساسانی در نیویورک

در بنیاد آسیا در نیویورک از ۱۴ فوریه تا ۲۰ می ۲۰۰۷ نمایشگاهی از هنر ایران در زمان ساسانیان برپاست. اشیای به نمایش درآمده، از موزه لوور، کتابخانه ملی فرانسه، موزه هنر سینسیناتی، موزه هنر متروپلین و گالری ساکلر از واشنگتن گردآوری شده‌اند.

مهرابه یا محراب؟

مهرابه یا محراب که در معماری مساجد جایگاه تعریف شده‌ای دارد، مانند هر عنصر معماری دیگر، سرگذشتی طولانی را پشت سرگذاشته است. برخی آن را به دوران پیش از اسلام نسبت می‌دهند و برخی دیگر آن را فقط مختص معماری اسلامی می‌دانند.