بیژن روحانی

نزاع بی پایان در «سرزمین مقدس»

بیژن روحانی: تصمیم اسراییل برای گنجاندن نام دو آرامگاه کهن در فهرست میراث فرهنگی خود و سپس اعلام برنامه مرمت برای آنها، بار دیگر آتش اختلاف‌ را میان فسطینیان و یهودیان برافروخته کرد. مقامات فلسطینی می‌گویند اسراییل قصد دارد نشانه‌های اسلامی را از این سرزمین پاک کند، و یهودیان می‌گویند کسی نمی‌تواند منکر پیشینه کهن اجدادشان در آنجا شود. تصمیم اخیر اسراییل مورد انتقاد سازمان ملل نیز قرار گرفته است.

تاریخ کهن در انبارهای کهنه

گشوده شدن انبارهای موزه ملی ایران در روزهای گذشته به روی خبرنگاران، نشان داد بحث حفاظت و انبارداری در موزه‌های ایران با استانداردهای علمی فاصله زیادی دارد. وضعیت نامناسب نگهداری و طبقه بندی نشدن بسیاری از اشیاء در انبارها این پرسش را پدید آورد که اگر میزان رسیدگی به مهمترین موزه باستان‌شناسی در ایران چنین است، آن‌گاه وضعیت در سایر بخش‌های میراث فرهنگی چگونه است؟ رییس سازمان میراث فرهنگی پس از این بازدید اعلام کرد ساماندهی این انبارها حداقل سه سال زمان نیاز خواهد داشت

انتقادها به موزه ملی؛ کارشناسی یا جناحی؟

انتصاب مدیری جوان به مقام ریاست موزه ملی ایران، انتقادهایی را به تحصیلات و تجارب کاری او برانگیخته است. اما سازمان میراث فرهنگی با دفاع از این اقدام می‌گوید منتقدان می‌خواهند مانع از آشکار شدن تخلفات بزرگ در موزه ملی شوند. این سازمان همچنین اعلام کرده طی چهل سال گذشته اشیاء بسیار زیادی در انبارهای موزه آسیب دیده و یا از آن خارج شده و هرگز باز نگشته است.

میدان‌های اصفهان و مدیریت شهری

در حالی که هنوز احتمال حذف میدان نقش جهان اصفهان از فهرست میراث جهانی سازمان یونسکو برطرف نشده ، عملیات ساختمانی در یکی دیگر از میدان‌های کهن این شهر به مساله‌ای جدید تبدیل شده است. پروژه میدان عتیق اصفهان به دلیل حجم گسترده مداخلات در بافت تاریخی مورد انتقاد کارشناسان قرار گرفته اما مدیرعامل پروژه اعلام کرده این طرح زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی انجام می‌شود.

گنبد فلورانس، پیشتاز سازه‌های مسلح

نتیجه تحقیقاتی جدید نشان می‌دهد که گنبد کلیسای جامع فلورانس با استفاده از آهن آلات مسلح شده است. این گنبد که ساختن آن به سده پانزدهم میلادی برمی‌گردد یکی از بزرگترین گنبدهای آجری جهان است و ساختار دو پوسته آن را همواره با گنبد سلطانیه در ایران مقایسه کرده‌اند. اکنون فن‌آوری جدید توانسته درون لایه‌های پنهان گنبد را آشکار کند و بر نبوغ فیلیپو برونلسکی، معمار آن، مهر تاییدی دیگر بزند.

چرخی در بازار هنر

در هفته گذشته یک تندیس برنزی اثر آلبرتو جاکومتی رکورد فروش آثار هنری در جهان را شکست. همچنین در روزهای اخیر موزه‌های بریتانیا و تیت مدرن لندن اعلام کرده‌اند قصد دارند سرمایه‌گذاری بیشتری برای خرید آثار هنری معاصر از هنرمندان خاورمیانه انجام دهند. و سرانجام این که طبق شواهد به دست آمده هواپیما ربایان یازده سپتامبر برای تامین هزینه عملیات خود قصد فروش عتیقه‌ها و آثار تاریخی سرقت شده از افغانستان را داشتند.

پیدا شدن تکه‌هایی جدید از متن کوروش

اعلام خبر کشف تکه‌هایی جدید از متن فرمان کوروش هخامنشی، باعث شد تا بار دیگر ارسال «استوانه کوروش» از موزه بریتانیا به ایران به تعویق بیفتد. به گفته مسئول بخش خاورمیانه موزه بریتانیا، این قطعات فوق العاده مهم در داخل خود موزه شناسایی شده‌اند. کارشناسان موزه اعلام کرده‌اند یکی از این دو قطعه کوچک حاوی بخش از میان رفته «استوانه کوروش» است. این قطعات برخلاف استوانه اصلی، شکلی مسطح دارند.

نابودی نهادهای فرهنگی و آموزشی در هائیتی

بیژن روحانی: زلزله‌ی بزرگ در هائیتی به نهادهای علمی، فرهنگی و آموزشی این کشور آسیب جدی وارد کرده است. سازمان جهانی یونسکو و تعدادی دیگر از سازمان‌های بین‌المللی مانند ایکوموس، فراخوان‌هایی برای نجات آثار تاریخی و فرهنگی هائیتی صادر کرده‌اند. یکی از مهم‌ترین این آثار قلعه‌ای است که بردگان سیاه پوست در سده‌ی نوزدهم برای مبارزه با برده‌داری و انقلاب علیه نظام استعماری ساختند.

مغان پارسی و مسیح

یکی از عیدهای مسیحی در ماه ژانویه، یادبود دیدار مغان شرقی با مسیح نوزاد است. اما در حالی که در انجیل‌های چهارگانه و اصلی نام و تعداد این مغان مشخص نیست، در باور عمومی آن‌ها سه تن هستند که یکی از آن‌ها ایرانی است. کلید معما در یک انجیل کهن ارمنی به نام انجیل طفولیت نهفته که البته انجیلی غیررسمی است. در این متن نام مغان ذکر شده و به صراحت از ایرانی بودن یکی از آنها سخن به میان آمده است.

اکتشافات مهم باستان‌شناسی جهان در سال گذشته

نشریه بین المللی «نشنال جئوگرافیک» یافته‌های مهم باستان شناسی جهان در سال گذشته را معرفی کرده است. از جمله این اکتشافات می توان به جمجمه‌ی زنی از سده‌های میانی در نزدیکی شهر ونیز اشاره کرد که به خون‌آشام بودن متهم شده و درون دهان او یک قطعه آجر بزرگ کار گذاشته بودند.

کپنهاگ: انتظار تا دقایق پایانی

نشست جهانی تغییرات آب و هوایی اکنون به مهم‌ترین مرحله خود رسیده است. رهبران کشورهای مختلف جهان باید بتوانند بر سر چگونگی مقابله با افزایش دمای زمین به توافقی گسترده و موثر دست پیدا کنند. روز چهارشنبه اختلاف نظر میان کشورها باعث وقفه‌ای چند ساعته در جریان مذاکرات شد. همچنین یک مذاکره کننده ارشد آمریکایی گفته است باراک اوباما چیزی فراتر از مواضع اعلام شده آمریکا را بیان نخواهد کرد.

نشست کپنهاگ؛ بیم‌ها و امیدها

افشای پیش‌نویس بیانیه‌ی نشست تغییرات آب و هوایی در کپنهاگ، نگرانی و اعتراض کشورهای زیادی را برانگیخته است. همایون خیری، کارشناس محیط زیست، به زمانه می‌گوید: «مشکل اصلی نامتوازن بودن پیشنهادهای مطرح شده در این پیش‌نویس است.» گرچه هنوز تا پایان این نشست چند روزی باقی مانده، اما به نظر می‌رسد کاهش گازهای گلخانه‌ای، به میزانی که مورد نظر دانشمندان است، شاید به این آسانی‌ها محقق نشود.

همکاری گوگل و یونسکو در میراث جهانی

شرکت گوگل که این روزها مرزی برای فعالیت‌های خود نمی‌شناسد، به همراه سازمان جهانی یونسکو طرحی بزرگ را برای بازدید مجازی از مهم‌ترین بناها و محوطه‌های میراث جهانی آغاز کرده است. از این پس کاربران اینترنتی قادر خواهند بود از تمام گوشه و کنار محوطه‌هایی بازدید کنند که شاید هیچ‌گاه امکان حضور در آن را نیابند. در مرحله اول نوزده محوطه به این پروژه پیوسته‌اند، اما قرار است سایر محوطه‌های میراث جهانی نیز به تدریج شامل این طرح شوند.

تردید در کشف ارتش کمبوجیه

پائولو گاللو، رییس ایتالیایی هیئت باستان‌شناسی در واحة البحرین مصر، در گفت‌وگوی اختصاصی خود با زمانه، ضمن تکذیب خبر کشف بقایای ارتش کمبوجیه می‌گوید، برادران کاستیلیونی به دلیل به کارگیری روش‌های غیرعلمی از ۲۰۰۳ به بعد اجازه ورود به مصر را ندارند. او ضمن تأکید بر حضور تاریخی هخامنشیان در مصر می‌گوید آماده همکاری با باستان‌شناسان و هیئت ایرانی در جهت روشن شدن ابعاد مختلف موضوع است و اطلاعات علمی خود را در اختیار آنان قرار خواهد داد.

پیروزی رنگ در معماری ایرانی

برنارد اوکین، استاد هنر و معماری اسلامی دانشگاه آمریکایی قاهره، هفدهم نوامبر در سخنرانی خود که به دعوت «انجمن ایران» در لندن برگزار شد، سیر به کارگیری رنگ و دگرگونی‌ روش‌های مربوط به آن را در این اقلیم مورد بررسی قرار داد. مثال‌های فراوان او به حاضران نشان داد چگونه رنگ در سده‌های گوناگون به عنصری غالب و جدایی ناپذیر در معماری ایرانی تبدیل شده و دورن و برون این معماری با جلوه‌های مختلف رنگ درآمیخته است.

سنگ‌های طلایی باستیل

برچیدن و فروش قطعات دیوار برلین در پاییز ۱۹۸۹ یک نمونه تاریخی بسیار مهم داشت. تخریب دژ قرون وسطایی باستیل که به زندان پاریس تبدیل شده بود سرآغاز حوادث مهم بعدی در انقلاب فرانسه شد. گرچه حجم‌ تخریب‌های دیگری که گریبان معماری و هنر قرون وسطایی را گرفت گسترده بود، اما در مقابل، مفهوم امروزی میراث فرهنگی و حفاظت از آن نیز از دل همین رویدادها ظهور کرد.

روح یک دیوار

بیژن روحانی: بیست سال پیش، پس از آزادشدن رفت‌وآمد شهروندان برلین شرقی به غرب، روند تخریب دیوار برلین آغاز شد. اما این پایان سرنوشت آن نبود. با از-بین-رفتن قدرت سیاسی، خلایی به وجود آمد که اجازه داد هرکس به تکه‌ای از تاریخ دست‌رسی پیدا کند. دیوار ناگهان به «تاریخ» تبدیل شد و قطعات خردشده‌ی آن به فروش رسید و مغازه‌ها و موزه‌ها به یک‌دیگر تبدیل شدند.

باستان شناسی در جنگ‌های معاصر

«هنر سنگرها» اکنون موضوع رشته جدیدی در باستان شناسی شده است. رشته‌ای که هدفش یافتن و تحلیل مفهوم اشیایی است هنری که سربازان در سنگرهای خود در طول جنگ‌های جدید به وجود آورده‌اند. این آثار شامل کنده‌کاری و حکاکی روی پوکه‌های فشنگ، غلاف‌های خالی خمپاره، و موارد دیگر است. دانشگاه بریستول در بریتانیا که این رشته را بنیان‌گذاری کرده به ارزش مردم‌شناسی این آثار در دوران معاصر نظر دارد.

ایران، دهمین کشور تخریب‌کننده محیط‌ زیست

مطابق سخنان رییس سازمان حفاظت محیط زیست ایران، تنها ٩ کشور در جهان وضعیتی بدتر از ایران دارند. محمد جواد محمدی زاده هشدار داده است چنان‌چه روند تخریب محیط زیست در ایران به صورت کنونی ادامه پیدا کند تا صد سال دیگر شاهد وجود حتی یک درخت نیز نخواهیم بود. نابودی جنگل‌ها، فرسایش خاک، خشک شدن تالاب‌ها، آلودگی هوا و آب از جمله‌ موارد مختلفی هستند که پایداری طبیعت در ایران را با خطر مواجه کرده‌ است.

مفهوم «میترا» یا پیمان در سنگ‌نگاره‌های ساسانی

در بسیاری از سنگ‌نگاره‌های ساسانی، حلقه‌ای از سوی ایزد به سوی پادشاه دراز شده است. عموما این صحنه‌ها به عنوان مجلس تاج‌گذاری و دیهیم ستانی تفسیر و حلقه نیز به عنوان فره ایزدی یا حلقه قدرت کیانی شناخته شده‌اند. اما اکنون پژوهشگری از دانشگاه وارسا در لهستان احتمال دیگری را نیز مطرح کرده که مطابق آن حلقه به عنوان نمادی از پیمان یا میترا میان پادشاه و ایزد مبادله می‌شود.