فرهنگ و ادبیات

جشنواره‌ی ادبی هامبورگ

هامبورگ، بزرگترین بندر آلمان، برای دومین بار در تاریخ این شهر شاهد برگزاری یک جشنواره‌ی ادبی خواهد بود. جشنواره‌ی ادبی «هاربور فرونت» از هشتم تا هجدهم سپتامبر در این شهر برگزار خواهد شد. از ایران، محمود دولت‌آبادی با رمان «زوال کلنل» و محمود فلکی با رمان «مرگ دیگر کارولا» حضور خواهند داشت. در طی این جشنواره‌ی ادبی در مجموع ۸۷ نشست و همایش ادبی برگزار خواهد شد.

نویسندگان غربی؛ برندگان جدال بر سر حق انتشار

الاهه نجفی: این روزها در مطبوعات غرب بحث کتاب الکترونیکی و جدال بر سر امتیاز انتشار لولیتا، رمانِ ماندگار ولادیمیر ناباکوف داغ است. در یک طرف این جدال بنگاه انتشاراتی «رندوم هاوس» و در سوی دیگر کتابفروشی آمازون قرار داشت. تنها برنده‌ی واقعی این جدال نویسندگان غربی بودند. بنگاه دلالی ادبی وایلی به مدیریت اندرو وایلی به این جدال دامن زده بود.

«شعر عقاب» و ویژگی زبان شعر از دید خانلری

رسول پدرام: یکم شهریور مصادف بود با سالمرگ دکتر پرویز ناتل خانلری. یعنی روزی که سراینده‌ی «شعر عقاب» و مدیر مجله‌ی «سخن»، برای همیشه لب از سخن فروبست. امسال درست بیست سال از مرگ مردی می‌گذرد که با انتشار «سخن» در سال ١٣٢٢، صدها قلم‌به‌دست تازه‌کار و نوپا را به نویسندگانی چیره‌دست و شاعرانی پایدار در گستره‌ی سخن فارسی مبدل ساخت.

من این پیکر بی‌روان نیستم

حسن قربانی: یازدهم شهریور ماه، (دوم سپتامبر)، سالگرد در گذشت منوچهر محجوبی، نویسنده، شاعر، طنزنویس، و محقق است. او در سی‌ام دی ماه سال ۱۳۱۵ در کرمانشاه متولد شد. منوچهر محجوبی از ابتدای جوانی به ادبیات و به‌خصوص به طنز علاقمند بود و نخستین شعرهایش در سن شانزده سالگی با نام مستعار ابتدا در هفته‌نامه‌ی طنز «چلنگر» و سپس در نشریات دیگر چاپ شد.

حافظ از نگاه یک روانکاو‌‌

ایرج ادیب‌زاده: حافظ از مشهورترین شاعران تاریخ ایران زمین و از شاعران بزرگ جهان است. تاکنون درباره‌ی اندیشه‌ها و غزل‌های حافظ، کتاب‌ها و مقاله‌های بسیار نوشته و منتشر شده است. این‌بار یک روانکاو بالینی، پژوهشگر دانشگاه سوربن، فعال حقوق بشر که هنر خط ‌- نقاشی را هم دنبال می‌کند، با نگاهی متفاوت به درون اندیشه‌های حافظ نگاه کرده است. حسن مکارمی در گفت‌وگویی ویژه با زمانه، نخست از آشنایی‌اش با حافظ در دوران کودکی می‌گوید

«روشنگری، روشنگری و بازهم روشنگری»

ایرج ادیب‌زاده: مراسم بزرگداشت شجاع‏الدین شفا، ادیب، پژوهش‌گر و مترجم سرشناس ایرانی با حضور وزیر فرهنگ فرانسه، فرح پهلوی و گروهی از چهره‏های فرانسوی و ایرانی، در تالار وزارت فرهنگ فرانسه برگزار شد. شجاع‌الدین شفا روز جمعه، ۲۷ فروردین‌ماه سال ۱۳۸۹، در سن ۹۲سالگی در پاریس درگذشت. شجاع‏الدین شفا پیش از انقلاب سمت‏های فرهنگی گوناگون، از جمله ریاست کتابخانه‏ی ملی پهلوی را برعهده داشت.

کتابخانه‌ی شخصی شما را خریداریم

مهتاب سعیدی: کتاب‌فروش را سوگند می‌دهم که راست بگوید. می‌گوید: «کارهای گلشیری را بهتر می‌خرند. چون کلاس نویسندگی داشت، یک سری شاگرد داشت و حالا شاگردانش در کلاس‌هاشان درباره‌ی کارهای گلشیری حرف می‌زنند. فروش ۶ نسخه از شب هول، ۶ ماه طول می‌کشد. آثار گلشیری اگر ۲۰ تا هم باشد، دو ماهه تمام می‌شود. مخاطب آثار گلشیری اغلب دانشجوها هستند. این روزها خیلی به دنبال آینه‌های دردار می‌آیند.»

تق‌تق ... تتق تق ... دوداسکادن

ونداد زمانی: دو روز به عید مانده بود. باران ریز بی‌امان می‌بارید. درها بی‌رمق بسته می‌شد. پارس سگ‌ها، آوای غوکان سبز در انبوه درختان، هجوم بی‌نتیجه‌ی پرندگان وحشی به امنیت خشک جنگل و دیوارمحلات قدیمی، همه در انبوه ریز باران از نفس افتاده بودند. در این میان ریشه‌های درختان گردو، تیرهای کپک‌زده‌ی برق و حتی آدم‌ها خیس بودند. این‌همه ارمغان خیس‌ترین بهاری بود که می‌رفت برای خیلی‌ها تکرار نشود.

شاملوی زمان ما

شبنم آذر: شاملو شاعری که به دليل قرابت انسانی‌اش با زمانه بیدارباشی بر شعر فارسی زد. او نخستین شاعری است که توانست از تمامی امکانات شعر سپيد استفاده کند و خودش نیز آن را بنا گذاشت. شعر شاملو شعری است که به مرور به تربیت منحصر‌به ‌فرد او درآمد، با چراغی در دست و با چراغی در برابرش به حد متعالی خلاقیت ابتکار و طرح رسیده و جریانی جدی را برای شعر فارسی رقم زد. وی شاعری است که جهان شعری‌اش را باید از مناظر گوناگون بررسی کرد.

اولین جشنواره‌ی کتاب در کردستان ترکیه

ترجمه‌ی ونداد زمانی: نمایشگاه کتاب در استان کردنشین «‌دیار بکر»، واقع در شرق ترکیه، در مقایسه با جشنواره‌ی کتاب استانبول، به نسبت کوچک جلوه می‌کند، ولی تأثیر فرهنگی و معنوی نمادین آن، بسیار حایز اهمیت است. این نمایشگاه کتاب، مجموعه‌ی متنوعی از ناشران ترکی و کردی را زیر یک سقف گرد هم آورده است. حادثه‌ی خجسته‌ای که شهر دیار بکر هم به‌لحاظ اقتصادی و هم به‌لحاظ فرهنگی سخت به آن احتیاج داشت.

ساختار شعرتان اداری باشد

شبنم آذر: از زمانی که محمود احمدی‌نژاد با وزیر اسبق ارشاد کارش به نزاع کشید و صفار هرندی، سپاهی با ‌سابقه‌ای که تصدی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی را به عهده داشت، ناباورانه از کابینه‌ی احمدی‌نژاد بیرون انداخته شد، محمد حسینی از دانشگاه پیام‌نور آمد تا سکان‌دار این وزارت‌خانه شود. همزمان با آغاز به کار او در فضای ادبی ایران اتفاقاتی رخ داده که از جمله‌ی آن استقرار پستی در این وزارت‌خانه به نام «قائم‌مقامی وزیر در امور شعر و ادب» است.

پنجمین شماره‌ی جنگ زمان

نادر افراسیابی: پنجمین شماره‌ی فصل‌نامه‌ی جنگ زمان، اواخر بهار و اوایل تابستان امسال، به موقع منتشر شد. سردبیری جنگ زمان را منصور کوشان، نویسنده و روزنامه‌نگار نام‌آشنا به عهده دارد که اکنون در نروژ به سر می‌برد. «جنگ زمان» از معدود نشریه‌های ادبی در ایران و خارج از ایران است که در شرایط دشوار کنونی دوام آورده و با وجود مشکلات فراوان تلاش می‌کند روی پای خودش بایسند و آثار ادبی خلاق را نشر دهد. نگاهی می‌کنیم به پنجمین شماره‌ی جنگ زمان.

اخباری از ادبیات آفریقای جنوبی

ناصر غیاثی: پس از برافتادن سیستم ِ آپارتاید در سال ۱۹۹۴، این روزها بار دیگر مسابقات جام جهانی فوتبال نگاه‌ جهان را به آفریقای جنوبی جلب کرده است؛ به کشور ِ نلسون ماندلا، نادین گوردیمار و جان مکسول کوتزی. رسانه‌های مختلف به بهانه‌ی این مسابقات گزارش‌های متعددی از چشم‌اندازهای گوناگون به این کشور انداخته‌اند. از آن جمله، یک فصل‌نامه بخش عمده‌ای از شماره‌ی تابستانی خود را به ادبیات ِ آفریقای جنوبی اختصاص داده است.

ساراماگو، نویسنده‌ای آرزومند و متعهد

نادر افراسیابی: خوزه ساراماگو، هفته‌ی گذشته، هجدهم جون درگذشت. دو سال پیش، وقتی که خوزه ساراماگو تازه از بستر یک بیماری سخت، برخاسته بود، در مصاحبه‌ای با روزنامه‌ی «ال پاسو» درباره‌ی مرگ گفته بود: « به دلیل آرامش و خونسردی ذاتی‌‌ای که از آن برخوردارم می‌توانم بدون واهمه به مرگ فکر کنم. مرگ به نظر من یک امر طبیعی است. اما با این حال انسان می‌بایست تا می‌تواند با مرگ مقابله کند. انسان نباید امیدش را از دست بدهد و خودش را تسلیم مرگ کند.»

میراث شاملو در دست سه ناشر

مهتاب سعیدی: شاید یكی از مهم‌ترین بحث‌های صنفی ادبیاتی‌ها در این روزها توجه به درآمدزایی یا عدم درآمدزایی محصول ادبی است. این اتفاق برای گروهی از هنرمندان یك سرزمین كه معمولاً به عنوان نمادی از روشنفكران آن شناخته می‌شوند اتفاق مباركی است. البته این بحث جای بررسی دارد كه چرا در جامعه‌ی ایران، تعریف روشنفكری از زمان جلال آل احمد تاكنون، یك میلیمتر جا به جا نشده و هنوز از بین تمامی اهالی هنر، قرعه به نام اهالی ادبیات افتاده است.

«زندگی، عجیب‌تر از داستان است»

ترجمه‌ی ونداد زمانی: نایل گیمان از سال ٢٠٠١ یادداشت‌هایی را در حین چاپ رمان «خدایان آمریکایی» در وب سایت خود به رشته تحریر در آورد و توانست بیش از یک و نیم میلیون بازدیدکننده‌ی ثابت برای تویتر و بلاگ خود تدارک ببیند. این نویسنده‌ی پنجاه ساله‌ی انگلیسی که مدتهاست در آمریکا سکونت دارد به طور ضمنی به ستاره‌ی راک ادبیات شهرت یافته است. مجله‌ی «پروسپکت» به بهانه‌ی چاپ مجموعه‌ای از داستان‌های کوتاه مصاحبه‌ای با او ترتیب داده است.

مروری بر وضعیت بازار شعر ایران

مهتاب سعیدی: شاید در یك نگاه كلی این روزها و نه اصلا! این دهه در ادبیات ما در چشم‌انداز عمومی به نام داستان سند خورده باشد. اما اتفاقاتی در چند سال اخیر، این ادعا را رد می‌كند. ادعایی كه شاید چندان به مذاق اهالی ادبیات داستانی خوش نیاید. بسیار شنیده‌ایم كه روزگار غول‌های شعر معاصر به پایان رسیده است و همه می‌دانیم كه منظور از غول‌ها ‎یعنی شاملو، فروغ، اخوان، سهراب و... و دیگر مادر، شاعری چون ایشان نزاید.

«نویسنده باید بی‌رحم باشد»

گفت‌وگویی که می‌خوانید در نخستین شماره‌ی «نافه» از اندک نشریات ادبی مستقل که باقی‌مانده‌ است، منتشر شده بود. موضوع این گفت‌وگو رمانی است به نام «شب ممکن» نوشته‌ی محمد حسن شهسواری که پس از انتشار با اقبال خوانندگان جوان مواجه شد. در رادیو زمانه ما پبش از این، «شب ممکن» را در «کتاب زمانه» معرفی کرده بودیم. یکی از خبرنگاران ما از آقای شهسواری درخواست مصاحبه کرده بود، اما به دلایلی این مصاحبه انجام نشد.

پلی میان واقعیت و خیال

در بخش نخست این مصاحبه رضا براهنی به «ادبیات زندان» پرداخته بود و در بخش دوم با تکیه بر پاره‌ای از یادمان‌هایش به این داستان از زاویه‌ای شخصی‌تر نگریسته و به یک معنا رابطه‌ی داستان با نویسنده را مشخص کرده بود. امروز در بخش سوم و پایانی این مصاحبه آقای براهنی به مبارزاتش با شاه اشاره می‌کند و پیدایش این داستان را از این زاویه و نیز از نظر ربط میان واقعیت و خیال توضیح می‌دهد.

«بایاتی»‌های مادرم و داستان شش انگشت او

بخش نخست این مصاحبه که در آن رضا براهنی به «زندان و زندانی و ادبیات زندان» پرداخته بود، دیروز در همین ستون منتشر شد. امروز بخش دوم این مصاحبه را می‌خوانیم. در این بخش رضا براهنی پاره‌ای از نظراتش پیرامون رمان‌نویسی را بیان می‌کند و در آن میان گریزی هم به خاطراتش می‌زند. در ابتدا از رضا براهنی پرسیده شده، چرا در «بعد از عروسی چه گذشت» به ساخت نمادها و نشانه‌ها به شکل آگاهانه پرداخته‌ است.