فرهنگ و هنر


بازی تلخ زمانه

مسیح علی‌نژاد: از مرگ خسرو بیش از ۴۰ روز گذشت و شاید این ۴۰ روز فرصت خوبی بود برای فراموشی آن‌چه رادیو زمانه در نخستین روزهای رفتن خسرو نوشت و دل‌های بسیاری را آزرد؛ اما گذشتن آسان نبود. اندکی پس از فوت شکیبایی، مطلبی با عنوان «بازی تمام شده است» در رادیو زمانه منتشر شد تا پیروزمندانه و مقتدرانه به مخاطبی که داغدار از دست دادن خالق خاطره‌ها و شاعرانه‌ها و عاشقانه‌های این سال‌های دشوار در ایران است، بگوید سر از زانوی غم بیرون آرید که هنرمند رفته «معتاد به مواد مخدر» بوده و مرگش تعحبی نیافریده است.



گفت و گو با نیما افشار نادری به یاد محسن رسول‌اُف
دیوارنگاری‌های محسن رسول‌اُف به نام «زنمو»

لیدا حسینی‌نژاد: محسن رسول‌اُف، کارگردان، عکاس، کاریکاتوریست و هنرمند کشور که برای پروژه عکاسی فیلم مستندی به قرقیزستان رفته بود، در سانحه هوایی روز سوم شهریور به همراه ۶۸ نفر دیگر جان خود را از دست داد. محسن رسول‌اُف در کنار تمام کارهای هنری‌اش، دیوارنگاری هم می‌کرد. اما نه به نام خودش؛ بلکه با نام مستعار «زنمو».



گفت و گو با بهرام دبیری، نقاش:
روابط غیرحرفه‌ای در فروش آثار هنری

سمیه مومنی: بعد از حراج‌های دبی و فروش بالای آثارهنرمندان ایرانی در آن حراج‌ها، با وجود تمام نکات مثبت ماجرا، آسیب‌هایی هم به همراه دارد که برای در امان ماندن از آن‌ها باید برنامه‌ریزی‌هایی انجام داد و ضرورت‌هایی را در نظر گرفت. بهرام دبیری، نقاش ایرانی می‌گوید: «خانم گلستان که سخنگوی هفت نگاه هستند، با من تماس گرفتند که از مرکز هنرهای تجسمی که خریدار کار من بوده، تماسی داشته‌اند که ما تخفیف می‌خواهیم. این‌جا کار وارد قصه جدیدی می‌شود که هیچ جای دنیا اتفاق نمی‌افتد. این‌که موسسه‌ای یا شخصی بیاید کاری را بخرد، نگه دارد و بی‌آن‌که چیزی بپردازد، بعد از هفت ماه یا کارها را پس بدهد یا بگوید تخفیف بدهید. این عجیب‌ترین و پست‌ترین نوع معامله است.»



گفت و گو با قباد شیوا، درباره انجمن هنرمندان گرافیست:
قباد شیوا: باید با اعمال‌نظر‌های ارشاد کنار آمد

سمیه مومنی: آن‌چه بعد از یک دوره فعایت ده ساله انجمن‌های هنری، ضروری به نظر می‌رسد، بازنگری در این فعالیت‌ها و برنامه‌ریزی‌هاست. قباد شیوا، هنرمند گرافیست ایرانی می‌گوید: «مسلماً وقتی وزرات ارشاد هزینه را می‌پردازد، یک سری اعمال نظرهایی هم می‌کند که خب اجتناب‌ناپذیر است. این می‌شود همان چیزی که شما به آن دخالت می‌گویید. اما چاره‌ای وجود ندارد. وقتی انجمن‌ها از لحاظ مالی آن‌چنان که باید، تامین نیستند، باید هزینه‌های برگزاری نمایشگاه‌ها و دوسالانه ها و برنامه‌هایی از این دست را از جایی مثل وزارت ارشاد بگیرند.»



نگاهی به کاریکاتورهای نیک‌آهنگ کوثر
کاریکاتورهای نیک‌آهنگ علیه استبداد

سایت گویا، ف.م.سخن: نقش مؤثر کاریکاتوریست‌هایی چون نیک‌‌آهنگ کوثر که در این مقطع از تاریخ کشور به نشان دادن وجوه زشت استبداد و زورگویی و خفقان می‌پردازند، انکار‌ناپذیر است. در این زمانه استبدادی که اعتراض به حکومت، مساوی با سر بر باد دادن است، هنر انتقادی و اعتراضی نیک‌آهنگ کوثر شایسته ارج نهادن است. کاریکاتورهای نیک‌آهنگ موضوعات سیاسی و اجتماعی را مطرح می‌‌کند و آن‌ها را به نحوی اغراق‌آمیز مورد نقد قرار می‌دهد.



گفت و گو با فرهاد فروتنیان، کاریکاتوریست ایرانی مقیم هلند:
«بعد از ۱۱ سپتامبر، در هلند سانسور شدم»

نیک‌آهنگ کوثر: اسم فرهاد فروتنیان را نخستین بار در سال ۷۲ شنیدم. قبل از انقلاب، یکی از کارتونیست‌های جوانی بود که کنار بزرگترها در نمایشگاه‌ها شرکت می‌کرد و آرام آرام حرف‌های شده بود، به هلند رفته بود و با نشریات مختلف هلندی کار می‌کرد. فرهاد را نخستین بار در سال ۸۰ در تهران دیدم. بعد از سال‌ها آمده بود ایران تا ببیند در آن فضا چگونه می‌شود کار کرد و نفس کشید. این‌بار اما، فرهاد را در روتردام دیدم. فروتنیان می‌گوید: «بعد از ۱۱ سپتامبر، نگاه‌های زیادی به طرف طرح من از این نظر می‌آمد که ببینند و کشف کنند که آیا من دارم از تروریسم دفاع می‌کنم یا بی تفاوتم نسبت به این موضوع و یا جانبدار کسی هستم.»



خسرو شکیبایی، در آغوش خاک آرام گرفت

مینو صابری: پویا شکیبایی، فرزند زنده‌یاد خسرو شکیبایی، در محل سخنرانی حاضر شد و از مردم به خاطر علاقه‌ای که به خسروشکیبایی دارند و حضورشان در این مراسم، قدردانی کرد. زمانی‌که صفار هرندی می‌خواست پیام محمود احمدی‌نژاد، رییس‌جمهور را به مناسبت درگذشت خسروشکیبایی قرائت کند، با هو کردن مردم روبرو شد و بخشی از جمعیت پراکنده و به طرف بهشت زهرا حرکت کردند.



گفت ‌و گو با مریم زندی، درباره‌ی انجمن عکاسی ایران
«سر اسم با وزارت کشور مشکل داریم»

سمیه مومنی: عکاسان ایرانی سال‌هاست که در انتظار تشکیل انجمنی مستقل برای خود هستند. شاید به گفته‌ی مریم زندی، عکاس صاحب سبک ایرانی بیشتر از سی سال است که طرح تشکیل انجمنی برای عکاسی ایران، در دست عملی شدن است. زندی به رادیو زمانه چنین می‌گوید: «الان مساله ما با وزارت کشور همان مشکل قبلی، یعنی وجود کلمه "ملی" در نام پیشنهادی انجمن از سوی ما است. آن‌ها نمی‌خواهند کلمه "ملی" در نام انجمن عکاسان وجود داشته باشد. حتی برای کلمه "ایران" هم خیلی اذیت می‌کنند.»



گفت و گو با بابک اطمینانی، درباره‌ی هنر کانسپچوال:
کودتا در ذهن مخاطب، با هنر مفهومی

سمیه مومنی: بابک اطمینانی در گفت و گو با زمانه درباره‌ی هنر مفهومی (کانسپچوال) می‌گوید: «هنر مفهومی به‌طور ناگهانی درایران مطرح شد ‌و پلی زده شد از یک جای تاریخ هنر، به جای دیگری از تاریخ، و همه وارد این کار شدند، بدون آنکه اصلاً درک کنند این کار یعنی چه. این‌طور نیست که همین‌طوری برداریم و یک کاری انجام دهیم. باید بتوانیم در ذهن مخاطب کودتا کنیم، ذهنیت را درگیر کنیم و اتفاقاتی ایجاد کنیم، نه این‌که بیاییم و ادا در بیاوریم. اگر در ایران کار مفهومی می‌کنیم، باید آرایش ذهن ایرانی را در نظر بگیریم.»



گفت و گو با هانیبال الخاص، نقاش:
هانیبال الخاص: مثل ماقبلِ تاریخ نقاشی می‌کنم

سمیه مومنی: هانیبال الخاص، آدم را شگفت‌زده می‌کند. چهل تابلوی کامل، که بخشی از آثار سه ماه اخیر او هستند، این روزها در گالری الهه به نمایش در‌آمده است. انگار هیچ چیز نمی‌تواند نقاش قصه‌گوی ما را از ساختن، نوشتن و گفتن بازدارد. او در نمایشگاهش به آرامی قدم می‌زند، دفتر یادداشت‌های بازدید‌کنندگان را می‌خواند و بعد هم پای یک گفت و گوی یک ساعته می‌نشیند، که آخرش با خنده خطاب به مدیر گالری الهه، بگوید: «فرخنده، راحت شدم، هر چه را دوست داشتم، گفتم.»



نگاهی به نمایشگاه گلناز فتحی در دبی
خلوت شبانه‌ی من با قلم

مریم ابریشم‌کار: نمایشگاه «شب‌های بی‌خوابی» گلناز فتحی در گالری ترد لاین دبی افتتاح شد. این نمایشگاه که تا ۲۲ ماه ژوئن ادامه دارد، آثار خطاطی فتحی را به نمایش گذاشته است. این آثار را نمی‌توان در دسته‌ی خطاطی‌های سنتی و رایج در ایران برشمرد؛ بلکه فتحی با خلاقیت و تبحری که در خطاطی، گرافیک و نقاشی دارد، دست به ابتکار زده و تابلوهایی را خلق کرده که در نوع خود بدیع و بی‌همتا است.



گفتگو با کامبیز درم‌بخش در آستانه تولد 67 سالگی
کامبیز درم‌بخش: هنوز جوان هستم

سمیه مؤمنی: کامبیز درم‌بخش امروز ۶۷ ساله می‌شود و در آستانه ۶۷ سالگی، او را در اختتامیه نمایشگاهی ملاقات کردیم که آثارش از فضایی بسیار شاد و روحیه‌ای جوان برخوردار بود. درم‌بخش در پنج سال گذشته، ۱۵ نمایشگاه از کارهایش برگزار کرده است. این بار، گالری هفت‌ثمر اقدام به برپایی نمایشگاهی از آثار تصویرسازی او کرده بود. نمایشگاهی با آثاری بسیار متفاوت از آن‌چه که ما از درم‌بخش می‌شناسیم.



گفت‌وگو با یحیی فیوضی، نقاش و معمار ایرانی
«نقاشی، رضایت عارفانه برای نقاش دارد»

سمیه مؤمنی: نمایشگاه نقاشی‌ها و نگاره‌های یحیی فیوضی، نقاش و معمار سرشناس ایرانی اواخر اردیبهشت‌ماه امسال در فرهنگسرای نیاوران برگزار شد. فیوضی سال‌هاست که اعداد و رمز و راز میان آنها را وارد دنیای نقاشی‌هایش کرده، اما این برای اولین بار است که نمایشگاهی از این نقاشی‌ها را در ایران برگزار می‌کند. ساختمان اجلاس سران کشورهای اسلامی و نمایشگاه بین‌المللی گل و گیاه از جمله آثار معماری او در ایران است. با او درباره‌ی نقاشی و معماری و علاقه‌اش به این هنرها گفت‌وگو کردم.



گفت‌وگو با احمد نادعلیان درباره نمایشگاه آثار سنگی‌اش
سنگ‌هایی که به رودخانه‌ها برمی‌گردند

احمد نادعلیان، هنرمند، عکاس و حجار سنگ که آثار سنگی‌اش را به طبیعت باز می‌گرداند، این روزها پس از هفت سال نمایشگاهی از سنگ‌های حجاری شده‌اش را در نگارخانه ماه مهر برپا کرده است. نقش‌های حجاری شده از ماهی‌ها، انسان، دست و سایر نمادها به رودخانه‌های سراسر جهان انداخته شده است. ساغر رفیعی به همین بهانه ما را با این هنرمند بیشتر آشنا و با او درباره آثار خلاقانه‌اش گفت‌وگو می‌کند.



کیهان کلهر در مصر می‌نوازد

ساغر رفیعی: کیهان کلهر، مهرماه امسال در هالیوود برنامه اجرا می‌کند. این برنامه به منظور بزرگداشت مقام مولانا و با همراهی گروه‌های مختلف موسیقی ایران و جهان، برگزار خواهد شد. بر اساس این اعلام، کلهر در این بزرگداشت، هنرمندانی چون نورمحمد درپور دوتارنواز جنوب خراسان، نوازندگان بلوچ شهرسراوان، دراویش مولانا از حلب سوریه با خوانندگی شیخ حمزه شکور و گروه برجسته یویوما را به صحنه خواهد آورد.



بهمن جلالی، در گفت و گو با زمانه:
«در دبی گالری می‌سازند و ما فقط فحش می‌دهیم»

سمیه مومنی: بهمن جلالی، عکاس با سابقه درباره‌ی عملکرد حبیب‌الله صادقی و موزه هنرهای معاصر تهران می‌گوید: «موزه کارهای نقاشی‌اش را از آدم‌های خاص می‌خرد، آن‌هم به دلایل خاصی که خودشان و همه می‌دانند. این‌که چرا از همه نمی‌خرد را هم باید از خودشان پرسید. نمی‌خواهم از این آدم‌های خاص اسم ببرم. یار و یار کشی است دیگر. موزه باید از این بساط بیرون بیاید. باید به خلاقیت‌ها و ارزش‌های فنی و تکنیکی کار هنرمند نگاه کند، نه به موضوعی که او برای کارش انتخاب کرده است. نه اینکه بگوید چون این تابلو موضوعش این است و مورد پسند ماست، پس این را می‌خریم.»



هنر میرحسین موسوی، این بار در تبریز

ساغر رفیعی: میرحسین موسوی آثار نقاشی و عکس از بناهای معمارانه‌ی خود را در تبریز به نمایش می‌گذارد. مؤسسه‌ی فرهنگی هنری صبا به درخواست دانشگاه هنر اسلامی تبریز، این نمایشگاه را که سال گذشته در این مؤسسه برگزار شده بود، به تبریز می‌برد. نمایشگاه اخیر از نیمه‌ی اردیبهشت به مدت یک ماه و نیم در نگارخانه‌ی دانشگاه هنر اسلامی تبریز برپا خواهد بود.



گفت وگو با اکبر عالمی، دبیر همایش ملی انیمیشن:
«هنرمندان، رعایای مدیران نیستند»

اکبر عالمی که دبیری نخستین همایش ملی انیمیشن ایران را بر عهده گرفته در گفت و گو با سمیه مومنی می‌گوید: «‌جامعه انیمیشن ایران، به تمام ملت ایران تعلق دارد. سرزمین مادری ما هم به تمام این مردم احتیاج دارد‌. اگر چند صباحی بر سبیل تکلیف الهی به مدیری می‌گویند شما رییس این بخش فرهنگی هستید، او باید به فکر باقیات و صالحات باشد و بداند که این دنیای فانی به هیچ‌کس وفا نمی‌کند. پس باید کاری کند که در این عمر کوتاه از خودش یادگاری بر جا بگذارد که بعد از پایان دوران ریاست او، همه از او به نیکی و به عدالت یاد کنند.»



پایان دوسالانه نقاشی، در غیبت بزرگان

ساغر رفیعی: آثار نقاشی مربوط به هفتمین دوسالانه نقاشی معاصر ایران، بعد از دو ماه از دیوار گالری‌های موسسه فرهنگی و هنری صبا پایین آورده شدند. این دوسالانه که از اواخر بهمن‌ماه سال ۸۶ و بعد از چهار سال تاخیر برپا شده بود، با اهدای تندیس‌هایی به برگزیدگانش به پایان رسید.



درباره‌ی خانواده‌ی هنرمند جانبازیان، بخش دوم
همه چیز در نظر او می‌رقصد

ماریا صبای‌مقدم: پس از درگذشت سرکیس جانبازیان، دخترش آناهید جانبازیان وظیفه‌ی سنگین ادامه‌ی راه پدر را به عهده گرفت. آناهید از سه سالگی با موسیقی، حرکت و رقص در منزل آشنا شد. مایه‌های الهام او در رقص طیف وسیعی از ساده‌ترین اتفاقات زندگی تا تاریخ و فرهنگ را در بر می‌گیرند. او خود می‌گوید: «وقتی در گوشه‌ای نشسته‌ام و به دور و بر نگاه می‌کنم، هر چیزی تبدیل به حرکت می‌شود. در آن موقعیت خاصی که قرار دارم، اینکه کجا هستم و حالت روحی‌ام چیست، زمینه‌ی کار مرا تعیین می‌کند.»