روز خبرنگاران بیكار

مهرداد توانا فرد

شرق هم به هم‌میهن و ایلنا پیوست؛ این سه رسانه بانفوذ اصلاح‌طلب، هر سه در عرض همین چند هفته توقیف شدند. این ماجرا باز هم قصه تلخ و تكراری ناامنی شغلی روزنامه‌نگاران در ایران را در ذهن‌ها تداعی كرد؛ قصه روزنامه‌نگارانی كه یكشبه بیكار می‌شوند.

روزنامه‌نگاری در ایران امروز شغلی است كه هیچ‌كس در ناامن بودن آن تردیدی ندارد. هیچ ضمانتی برای اینكه یک خبرنگار یا گزارش‌نویس كه امروز قلمش زمین نمی‌افتد، فردا هم بتواند بنویسد، وجود ندارد. در واقع این وضعیت از بیش از یک دهه پیش وجود داشته و از روزی كه روزنامه‌های جدید عرصه را از انحصار چند رقیب دیرینه و باقی‌مانده از دوران انقلاب و جنگ ربودند، وجود داشته است.

با این حال پیش از دوم خرداد صرفا افراد روزنامه‌نگار ممكن بود كار خود را از دست بدهند و اخراج شوند، در حالی كه پس از آن و در سال‌های پس از ۷۷ و ۷۸ كه بهار مطبوعات بود، توقیف ناگهانی روزنامه‌ها هم برای روزنامه‌نگاران به یک اتفاق طبیعی تبدیل شد.

تعطیلی یكشبه روزنامه‌ها اگر برای افكار عمومی به معنای محدودیت در كسب آگاهی بود، اگر برای جریان‌ها احزاب سیاسی به معنای از دست دادن تریبون بود، اگر برای سرمایه‌گذاران به معنای از دست دادن موقعیت و سرمایه بود و اگر برای مدیران به معنای آغاز زنجیره‌ای از رفت و برگشت‌ها به دادگاه بود، برای روزنامه‌نگاران و خبرنگاران معنایی ملموس‌تر داشت: آن‌ها شغل خود را از دست می‌دادند.

مدیران وكیل می‌گرفتند و دفاعیه می‌نوشتند. از رفت و آمد به دادگاه خسته می‌شدند، اما گاهی هم در زد وبند های سیاسی می‌توانستند مجازاتشان را به حداقل برسانند، یا حتی اگر دری به تخته می‌خورد روزنامه را رفع توقیف كنند. كار احزاب سیاسی و گروه‌های سیاسی- مطبوعاتی هم سخت نبود؛ این روزنامه نشد آن روزنامه. توس به جای جامعه، بعدش نشاط و اگر تعطیل شد عصر آزادگان. صبح امروز و آفتاب امروز؛ تعطیل كه شد بنیان. بیان اگر توقیف شد نسیم صبا. سلام را اگر توقیف كردند، مشاركت. آن نشد نوروز و روز نو و یاس نو و وقایع اتفاقیه و اقبال... (چقدر زیاد است نام این روزنامه‌های موقوفه!) اما در این میان، كار روزنامه‌نگاران از همه سخت‌تر بود.

«خانه به دوش»؛ این توصیف خود روزنامه‌نگاران روزنامه‌های اصلاح طلب در ایران است درباره خود. آنها خوب می‌دانند كه شاید این جایگزین شدن مداوم روزنامه‌ها ظاهرا معنایش این باشد كه آن‌ها به هرحال هیچ‌وقت بیكار نمی‌مانند، اما واقعا معنایی جز این ندارد كه آن‌ها هر روز باید منتظر باشند كه قلمشان را زمین بگذارند. همه به آن‌ها می‌گویند بالاخره بیكار نمی‌مانید، اما خودشان می‌دانند كه در كارشان هیچ ثباتی وجود ندارد، و این در عمل تقریبا هم معنای این است كه «كار»ی وجود ندارد.

شرق، هم‌میهن و ایلنا در میان رسانه‌های غیردولتی جزو چند تای اول از لحاظ گستردگی نیروها هستند. یعنی اگر از روزنامه‌ها و خبرگزاری‌های دولتی و حكومتی مثل كیهان، اطلاعات، جمهوری اسلامی، همشهری، ایران، ایرنا، ایسنا، مهر و ... كه با بودجه عمومی كشور اداره می‌شوند بگذریم، بدون شک این سه از آن‌هایی هستند كه تحریریه گسترده و تعداد خبرنگاران زیادی دارند.

معنای ساده‌تر این حرف این است كه با تعطیلی این سه رسانه اصلاح طلب، چیزی در حدود ۲۰۰ نفر خبرنگار و روزنامه‌نگار بیكار شده‌اند. در ضمن امروز هم ۱۷مرداد است كه در ایران به عنوان روز خبرنگار نامگذاری شده است. البته باید توجه داشت كه این‌جا هم ایران است.

در واقع همه‌چیز واضح است. این‌جا ایران است، امروز روز خبرنگار است و با تعطیلی آن سه رسانه، چیزی در حدود ۲۰۰ خبرنگار به تازگی بیكار شده‌اند. فقط آنچه مشخص نیست، این است كه چرا هنوز هم برخی معتقدند باید روز خبرنگار را تبریک گفت!

-----------------
مرتبط:

روزنامه شرق توقیف شد