رقص و هویت در فرهنگ ایرانی

فریبا صحرایی

رشته‌ی رقص یکی از رشته‌های پرطرفدار دانشگاهی در کشور کاناداست. به‌طوری که دختران و پسران زیادی، از ملیت‌های مختلف، با انتخاب این رشته تخصص می‌گیرند . در بین رشته‌های تخصصی موجود در رقص، برای اولین بار در آمریکای شمالی، رشته‌های رقص خاورمیانه و رقص ایرانی، در دانشگاه یورک کانادا راه‌اندازی شده است و یکی از هنرمندان شناخته‌شده‌ی جوان ایرانی در تورنتو آن را تدریس می‌کند. «ساشار ظریف» مدرس دانشگاه و از طراحان رقص ایرانی‌ست که از سنین نوجوانی ایران را ترک و به کانادا مهاجرت کرد. رقص در خون و روح ساشار نهفته است؛ تا آن‌جا که موجب شد وی بعد از سال‌ها تحصیل در یکی از رشته‌های فنی-مهندسی، دست به تغییر رشته بزند و تا مقطع دکترای رقص پیش رود. او پس از ۲۰ سال دوری از ایران به کشورش سفر کرد تا از نزدیک بر روی رقص ایرانی و فرهنگ‌های بومی مردم ایران مطالعه و تحقیق کند.
آن‌چه از نظر او دررقص‌های سنتی ایرانی اهمیت دارد، رابطه میان حرکات در رقص با هویت و اصالت افراد است. همان چیزی که وی را در رقص‌های کردی، لری، قشقایی، گیلانی و مازندرانی و نظایر آن مجذوب خود ساخته است.

این که چطور اقلیت‌ها و مردم شهرهای کوچک و دورافتاده از رقص به‌عنوان وسیله‌ای قوی برای بازیافتن و تمرین هویت خود بهره می‌برند، موضوعی‌ست که ساشار از آن به‌عنوان یکی از ثروت‌های فرهنگی یاد می‌کند.

به بهانه‌ی آخرین اجرای ماندگار او تحت عنوان «دیدار با ساقی»، که چندی پیش، پس از سال‌ها تحقیق، آماده شد و در تورنتو بر روی صحنه رفت، با وی گفت‌وگویی کردیم. در این گفت‌وگو در خصوص جایگاه رقص در فرهنگ عامه‌ی ایران، و همچنین خاطرات و دستاوردهای سفرش به بحث پرداختیم.

او می‌گوید: «رقص فقط قِر دادن نیست. فقط آن حرکات روحوضی نیست که قاجار برای ما بدعت گذاشت. رقص بخشی از فرهنگ ماست».

او با اشاره به ضرورت حفظ رقص‌های سنتی ایرانی، و معرفی آن به نسل جوان، می‌گوید: «ما باید ببینیم که قومیت‌های مختلف، و مردم شهرهای کوچک، چطور به وسیله‌ی رقص هویت خود را زنده نگه می‌دارند و با نسل‌های بعدی خود رابطه برقرار می‌کنند».

ساشار می‌گوید: «رقص در فر هنگ بومی ما هنوز جایگاه خود را حفظ کرده؛ ولی به شدت تحت تأثیر فرهنگ ماهواره قرار گرفته و در بعضی جاها ضربه خورده است».

گفت‌وگو با ساشار ظریف را از «اینجا» بشنوید.